Seçim sonucunda Aksan Hukuk Bürosunun yeni Yönetim Kurulu şu şekilde oluşmuştur; Av. Mehmet Taş, Av. Nail Gönenli, Av. Özgür Kaplan, Av. Kaya Doğan ve Av. Ayça Bozan.

Yeni Yönetim Kurulumuza ve tüm çalışma arkadaşlarımıza başarılar diliyoruz.

İbra ve ibra sözleşmesi, gerek 818 sayılı Borçlar Kanunu ve gerekse 4857 sayılı İş Kanununda düzenlenmemiş, yasal dayanağına ancak 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girecek olan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 132. Ve 420. Maddelerindeki düzenlemelerle kavuşmuştur.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 132 nci maddesinde, İbra borcu tamamen veya kısmen ortadan kaldıran bir sebep olarak borcun sona erme halleri arasında sayılmıştır. Görüleceği üzere, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 132 nci maddede genel olarak borcu sona erdiren bir neden olarak ibrayı düzenlemiş, İş Hukuku açısından da ilk olacak şekilde 420. Maddesinde işçinin işverenden alacaklarına yönelik ibra sözleşmesini tanzim etmiştir.

Türk Borçlar Kanunu’nun gerek 132. Maddesindeki “…borç tarafların… yapacakları ibra sözleşmesiyle… ortadan kaldırılabilir” ve gerekse 420. Maddesindeki “İşçinin, işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesi…” şeklindeki ifadelerden ibranın mutlaka sözleşme şeklinde yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.

İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİLİK ŞARTLARI

İbra sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu’nun 420. Maddesinde, “İşçinin işvereden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibariyle sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş olması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.

Hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu halde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur.

İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dahil, bütün tazminat alacaklarına da uygulanır” ifadeleriyle düzenlenmiştir.

Söz konusu hükümde ibra sözleşmesinin geçerlilik şartları belirtilmiş; ibra sözleşmesinin yazılı yapılması, sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir aylık sürenin geçmesi, ibra konusu alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi ile ödemenin banka aracılığıyla ve tam olarak yapılması geçerlilik şartı olarak sayılmıştır.

a. İbra sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması

İş Hukukundaki ibra sözleşmelerine ilişkin özel olarak vaz edilen Türk Borçlar Kanunu’nun 420. Maddesi hükmü, işçinin işverenden alacağına yönelik olarak yapılacak ibra sözleşmesinin yazılı şekil şartına tabi tutulduğunu vurgulamaktadır.: “İşçinin işvereden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması… şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.”

b. İş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren bir aylık sürenin geçmesi

TBK. m. 420 ye gore, işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerliliği “… ibra tarihi itibariyle sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması…” koşuluna bağlıdır.

c. İbra konusu alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi

Türk Borçlar Kanunu’nun 420. Maddesinde işçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinde “ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi” de geçerlilik koşulu olarak aranmaktadır. Bu nedenle işçiye yapılan ödemenin hangi alacağa yönelik olduğunun ve miktarının da ayrıca belirtilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde ibra sözleşmesi veya ibraname kesin olarak hükümsüz sayılır.

Söz konusu hükmün yürürlüğe girmesiyle birlikte 01.07.2012 tarihinden itibaren düzenlenecek tür ve imktar içermeyen ibranameler,geçersizllik yaptırımı ile karşı karşıya kalacaktır. Bu durumda tür ve miktar belirtilmemiş ödemeler ibraya konu olmayacağından, ancak ifa olarak değerlendirilir ve işçi alacaklarından mahsup edilir.

Yeni Türk Borçlar Kanunu döneminde de tam ibra ve ifanın söz konusu olmadığı diğer ödeme durumlarında, hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen belgelere makbuz değeri verilmekte,bu da banka aracılığıyla ödenmiş olması şartına bağlanmaktadır.

Yargıtay’ın konuyla ilgili uygulamalarında değişikliğe neden olacak hususlar, ödemenin tam olarak yapılması halinde dahi bankadan yapılmadıkça ibraya konu olmaması ve bankadan yapılmadıkça mekbuz niteliğinde dahi kabul edilmemesidir.

d. Ödemelerin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması

Türk Borçlar Kanunu’nun 420/II hükmünde belirtilen bir geçerlilik koşuluda “ödemenin hak tutarına nazaran banka aracılığıyla yapılması” dır. Bu nedenle ibra sözleşmesi ancak banka aracılığıyla yapılan tam ödemeden sonar düzenlenebilir. Aksi takdirde ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüz sayılmaktadır.

SONUÇ

İbra szleşmesi hukukumuzda ilk kez 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki 132. Ve 420. Madde hükümleriyle yasal dayanağa kavuşturulmuştur. Genel ibra sözleşmesini düzenleyen 132. Maddeden oldukça farklı hükümler getiren ve özel bir düzenleme olan 420. Madde işçiyi koruma amacını gütmüş ve işçinin işverenden alacağına yönelik olan ibra sözleşmesini düzenlemiştir.

İşçinin işverenden olan alacağına ilişkin olarak yapılacak ibra sözleşmesinin geçerlilik koşulları maddede sıralanmış ve bunlar, yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay sonar düzenlenmesi, ibra konusu alacağın türü ve miktarını açıkça belirtmesi ve ödemenin hak tutarına gore noksansız ve banka aracılığıyla yapılması olarak belirtilmiştir.

Av. Burcu Sertel Ceylan

Bilişim Teknolojilerinin son iki on yılda öngörülemeyecek bir hızla gelişmesi ve yayılması, bir çok diğer hukuk alanını olduğu gibi Fikri Mülkiyet Hukuku’nu da hazırlıksız yakalamıştır. Hatta Hukuk bu hızlı gelişimin sonuçlarını idrak etmekte zorlanmaktadır. Mevcut hukuk prensipleri içersinde telaşla ve alel acele çözüm bulma çabaları çelişkili, tutarsız sonuçlara götürmekte dolayısıyla hukuk güvenliği açısından olumsuz bir durum ortaya çıkmaktadır. Burada bilişim teknolojilerinin en yaygın bir şekilde kullanıldığı İnternet’in geniş kitlelere yayılmasında en büyük rolü oynayan Web Sayfalarının Fikri Mülkiyet Hukuku açısından bir değerlendirmesi yapılarak, hukuk teori ve uygulamasında konuya ışık tutulmaya çalışılacaktır.

Bilişim Teknolojilerinin özel ve iş hayatımızda yaygın bir halde kullanılır hale gelmesiyle bilgisayar hardware ve software alanında bir çok yeni ürün piyasaya sürülmüştür. Özellikle softwarelerin (bilgisayar yazılımları) geliştirilmesi için büyük emekler ve sermayeler sarfedildiği bilinen bir gerçektir. Girişimcilerin emek ve sermayelerinin karşılıklarını alabilmeleri araştırma, geliştirme faaliyetlerinin sürdürülmesi ve sonuçlarının kamunun hizmetine sunulabilmesinde devamlılığı sağlamak için önemlidir, dolayısıyla bu tür ürünler üzerinde hak sahipliği ve hakları tanıyan ve tanımlayan ihlallerine karşı uygun hukuki bir koruma sağlayan düzenlemelere ihtiyaç duyulmuştur.

Korumanın fikri mülkiyet hukukunun hangi alt grubunda sağlanması gerektiği tartışmaları 1985 Şubat-Mart aylarında WIPO ve UNESCO tarafından çağrılan uzmanlarından oluşan ortak komitenin Telif Hukuku çerçevesinde uygun bir korumanın sağlanabileceği doğrultusundaki kararıyla son bulmuştur. Bu karardan itibaren bir çok ülke bilgisayar yazılımlarının telif kukuku anlamında eser olduğunu kabul eden düzenlemeler yapmış ve dünya çapında bilgisayar yazılımlarına genelde telif hukuku uygulanmaktadır. TRIPS (madde 10) ve WCT (madde 4) bilgisayar programlarının hem kaynak hem de nesne kodu anlamında edebi eser olarak korunmalarını öngörmektedir. Programlar neticede yazılı ifadeler olunduklarından edebi eserler kategorisi altında yer almaktadırlar. Bilgisayar programlarının çok hızlı bir şekilde güncelliğini yitirdiğini göz önüne aldığımızda telif hukukunda eserlerin, eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıllık koruma süresinin bu alan için çok uzun olduğunu ve ileride güncelliğini çoktan yitirmiş yazılımların ağır hukuki ve cezai müeyyidelerle korunması gibi garip bir durumu ortaya çıkarabileceğine dikkat çekelim.

Diğer taraftan web sayfalarının telif hukukunda tahdidi olarak sayılan eser kategorilerinden hangisine dahil edileceği hem hukuk öğretisinde hem de pratiğinde hayli tartışmalı ve açıklığa kavuşturulması gereken bir konu olarak önümüzde durmakta. Web sayfalarını yaratıldıkları ve bulundukları ortamın dijital ortam ve bilgisayar ağları olması nedeniyle pratikte bunların Telif Hukuku anlamında bilgisayar programı olduklarından yola çıkılmaktadır. Fakat bir web sayfasını bütün olarak eser kategorilerinden birine sokmak pek mümkün görünmemektedir. Modern bir İnternet sayfası günümüzde metin, resim, grafik, müzik unsurlardan oluşan kullanıcı ara yüzü ve kaynak kodundan oluşmaktadır. Bundan dolayı konuyu iki kısımda incelemek uygun olacaktır.

1 – Kaynak Kodu

Günümüzde web sayfalarının oluşturulması için değişik diller (HTML, Java Script, JSP, ASP, Perl, vb.) kullanılmaktadır. Yazılım tekniği açısından bakıldığında bunlardan çoğunun teknik anlamda program dili olduğu ve bunlarla yazılan kodların da sahibinin hususiyetini taşımak şartıyla FSEK anlamında korunmaya değer bilgisayar programı oldukları sonucuna ulaşılabilir. Fakat bunlardan özellikle metinlerin biçimlendirilmesine ve müzik, resim ve film (multi medya) gibi başka içeriklerin bu metinlere dahil edilmesine yarayan HTML (HyperText Markup Language)’in diğerleriyle kıyaslandığında basit yapısı ve dolayısıyla çok fazla yazılımcı ve yaratıcı çabası gerektirmemesi nedeniyle FSEK anlamında eser sayılmamaları gerektiği kanaatindeyiz.

Diğer dillerde üretilen kaynak kodlarının ise bilgisayar programı sayılmaları ve yazılımcısının hususiyetini taşımalar ve belirli bir fikri çabayı gerektirmeleri halinde FSEK mad. 2(1) anlamında eser sayılmaları gerekir.

2 – Kullanıcı Ara Yüzü

Kullanıcı ara yüzünden kastettiğimiz bir web sayfasının internet gezgini (browser) denen bilgisayar programlarıyla kullanıcı tarafından görülebilen kısmıdır. Web sayfalarının bu normal kullanıcıyı asıl olarak ilgilendiren kısımları daha önce belirtildiği gibi metin, grafik, resim, müzik ve film gibi birçok çeşitli unsurdan oluşulabilmektedir. Bütün bu unsurlar yapısal ve şekilsel olarak birbirinden farklı özellikler gösterdiklerinden hepsini birden FSEK’te sayılan eser kategorilerinden birine sokmak mümkün görmemektedir. Bunun yerine her unsuru bağımsız olarak değerlendirmeli ve sayılan kategorilerden birine girmeleri durumunda “sahibinin hususiyetini gösterme” testine tabi tutulmalıdır.

Bir Web sayfasının unsurlarını tek tek ele alırsak, örneğin metin kısmı içeriğine göre edebiyat ve ilim eserleri (FSEK mad. 2) kategorisi içerisinde değerlendirebiliriz. Diğer taraftan resim, grafik vb. görselleri FSEK madde 4 anlamında “güzel sanat eseri” olarak değerlendirmek mümkün. Bu durumda söz konusu görsellerin sahibinin hususiyetini taşımalarının yanı sıra estetik değere de sahip olmaları gerekecektir. Yine aynı doğrultuda bir web sayfasında sunulan müzikleri ve filmleri de sırasıyla FSEK Madde 3 anlamında müzik eseri veya FSEK Madde 5 anlamında sinema eseri sınıfına sokmamız mümkün.

Yukarıda görseller hakkında söylenenler önceden yaratılan ve web sitesine konulan görseller için geçerlidir. Fakat resim, grafik vs.nin ilgili web sayfasının kullanıcı tarafından kendi bilgisayarına çağrılması anında yazılım kodu tarafından da üretilmesi mümkündür. Bunu biraz daha açıklayacak olursak: yani bir yazılım diliyle bilgisayara resim, grafik vs. ürettirmek mümkündür. Bilgisayar ilgili kodu yürütürken yazılımcının daha önceden yazılım dilinde verdiği talimatlar doğrultusunda bir grafik yaratmaktadır. Dolayısıyla grafik aslında direk olarak bir kişi tarafından değil bilgisayar tarafından yaratılmaktadır. Türk Telif hukukuna göre eser sahibinin ancak bir gerçek kişi olabileceğini düşünürsek bu türden kullanıcının web sayfasının ziyaret ettiği esnada bilgisayar tarafından yaratılan grafiklerin FSEK anlamında eser sayılamayacağını kabul etmek gerekir.

Görüldüğü gibi web sayfalarının telif hukuku açısından değerlendirilmesi bir hayli karışık ve anlaşılması zor. Bu zorluğu aşmanın yollarından biri olarak FSEK’te tahdidi surette sayılan eser türlerine web sayfaları, web siteleri vb. bir türün ilave edilmesi olabilir. Böylece bir web sayfası başlı başına bağımsız bir eser türü olarak değerlendirilecek ve sahibinin hususiyetini taşıyan siteler FSEK anlamında korunmaya değer eser olarak kabul edilecektir. Diğer taraftan 2011 yılının sonunda yapılan bir araştırmaya göre yaklaşık 370 milyon web sitesinin varlığı ve bunların kalitesindeki büyük fark göz önüne alındığında sadece “sahibinin hususiyeti” testini uyguladığımızda FSEK’in eser korumasının kapsamının aşırı derecede genişleyeceğini tahmin etmek zor olmayacaktır. Bu durum Telif Hukuku’nun eser korumasıyla güttüğü gayeye uygun değildir. Bu yüzden web sayfalarını FSEK madde 4’de düzenlenen güzel sanat eserlerine uygulanan “estetik değere sahip olma” şartı getirebilir. Bununla birlikte bahsedilen çözüm önerisinin pratikte başka hatta daha büyük sorunları ortaya çıkaracağı da ihtimal dâhilindedir. Örneğin bir web sitesinin sadece kaynak kodu (HTML dışında, Javascript, ASP, PHP, Java, JSP kodları) izinsiz çoğaltıldığında sitenin bütününe “estetik değere sahip olma” kriterini uygulamamız eğer site bu değeri taşımıyorsa kodu FSEK koruması kapsamından çıkarabilecektir. Oysaki kaynak kodu web sitesinden bağımsız değerlendirildiğinde bilgisayar FSEK madde 2 kapsamında bilgisayar programı olarak korunmaya layık görülebilecektir. Aynı şekilde normalde bütün olarak değerlendirildiğinde estetik değere sahip olmayan, banal bir site bünyesine eklenen ve estetik değere sahip bir resim unsurundan dolayı FSEK eser koruması kapsamına girecektir.

Yukarıdaki tartışmaların ışığında şu an için en uygun çözümün yargı önüne gelen her web sitesini münferiden değerlendirmek, ihlal konusunun FSEK’te sayılan eser kategorilerinden birine girdiğini tespit ettikten sonra, ihlalin niteliği ve boyutuna göre ortada Telif Hukuku anlamında bir ihlalin olup olmadığına karar vermek olarak görüyoruz.

Av. İbrahim Tunçel, LL.M